Klimaat van Tunesië: drie zones in één klein land

Het klimaat van Tunesië is in de kern de uitkomst van een aanhoudend gesprek tussen drie geografische grootmachten. De Middellandse Zee brengt vocht, milde temperaturen en een zekere zachtheid aan de noordkust. Het Atlasgebergte, waarvan de uitlopers het noorden van Tunesië doorkruisen, fungeert als een klimaatscheidingswal: neerslag die vanuit zee landinwaarts drijft, komt zelden voorbij de bergketens. En de Sahara, die het zuiden van het land domineert, zorgt voor droogte, extreme hitte en een woestijnklimaat dat elke overeenkomst met de kust ver achter zich laat.

Het resultaat zijn drie duidelijk onderscheiden klimaatzones die elk een ander deel van het land kleuren, en die je als reiziger op één enkele rondreis allemaal kunt ervaren.

Het noorden en de oostkust van Tunesië, van Tunis via Hammamet en Sousse tot Djerba, vallen onder het mediterrane klimaat. Dat betekent droge, warme zomers en milde, relatief natte winters. Langs de kust schijnt de zon jaarlijks zo'n 3.100 tot 3.200 uur, wat Tunesië tot een van de zonnigste bestemmingen in de regio maakt.

Neerslag valt bijna uitsluitend in de wintermaanden, van oktober tot en met maart. In Tunis valt er jaarlijks zo'n 400 millimeter, maar in het noordwesten, dicht tegen de Algerijnse grens, kan dat oplopen tot meer dan 800 millimeter per jaar. Dat maakt het Tunesische noordwesten een van de natste gebieden van Noord-Afrika. In de berggebieden rond Aïn Draham zijn winterse vriestemperaturen normaal en valt er soms sneeuw, een beeld dat weinig reizigers met Tunesië associëren.

Tussen het mediterrane noorden en de woestijn in het zuiden ligt een brede overgangszone met een steppeklimaat. Hier is het droger dan aan de kust, de vegetatie is spaarzamer en de temperatuurverschillen tussen dag en nacht zijn groter. In Sfax, de grootste stad van dit centrale gebied, valt gemiddeld slechts 286 millimeter regen per jaar, tegenover meer dan 400 in Tunis.

Dit is de zone van de grote zoutmeren, de schotts, waarvan het Chott el-Djerid met een oppervlak van zo'n 5.000 vierkante kilometer het grootste is. Het landschap hier is droog en open, de horizon eindeloos. In de zomer zijn de temperaturen aanzienlijk hoger dan aan de kust, in de winter merkbaar kouder dan in het zuiden. Het is een klimaat van uitersten dat het midden van het land een ruige, onverwachte schoonheid geeft.

Wie verder zuidwaarts rijdt, belandt in een ander klimaat. Het woestijnklimaat van de Sahara domineert het zuiden volledig. Neerslag is er zeldzaam tot vrijwel afwezig: in sommige gebieden valt er minder dan 100 millimeter per jaar, in het uiterste zuiden soms maar 27 millimeter. De zon schijnt er in de zomer bijna 3.500 uur per jaar en de hemel is zelden bewolkt.

De temperaturen zijn extreem. In de zomermaanden van juni tot en met augustus is een gemiddelde dagtemperatuur van meer dan 42 graden normaal in de diepe woestijn, met uitschieters boven de 50 graden op de heetste dagen. Wat het woestijnklimaat zo bijzonder maakt tegenover een hete zomerdag aan de kust, is het totale gebrek aan luchtvochtigheid. Terwijl het aan de Tunesische kust normaal gesproken 70 à 80 procent relatieve vochtigheid is, zakt dat in de woestijn naar 10 tot 20 procent. Hitte zonder vocht voelt anders dan hitte met: droger, scherper, minder benauwd.

In de winter draait het beeld volledig om. De zomerhitte maakt plaats voor aangenaam warme dagen van 18 à 20 graden, maar de nachten kunnen bitter koud zijn, met temperaturen ruim onder nul. In Tozeur en de omliggende oases is de winter dan ook het hoogseizoen voor toeristen.

Geen bespreking van het Tunesische klimaat is compleet zonder de chili. Zo heet in Tunesië de sirocco, de hete droge wind die vanuit de Sahara in noordelijke richting over het land raast. De chili trekt doorgaans op in het voorjaar, soms ook in het najaar, en kan een dag tot meerdere dagen aanhouden. Hij kondigt zich aan met een roodbruine verkleuring van de lucht: het fijne woestijnzand dat de wind meevoert hangt als een sluier over het landschap en kan het zicht terugbrengen tot minder dan dertig meter.

Wat de chili zo ingrijpend maakt is de combinatie van hitte en extreem lage luchtvochtigheid. Temperaturen die langs de kust normaal rond de 25 graden liggen, kunnen binnen enkele uren oplopen naar boven de 40 graden. De relatieve luchtvochtigheid, normaal zo'n 70 à 80 procent, kan dalen naar 10 procent. Het dagelijks leven legt het er grotendeels bij neer. Voor reizigers is de chili ongemakkelijk maar niet gevaarlijk, zolang je voldoende drinkt en de buitenlucht zoveel mogelijk mijdt zolang hij waait.